Τα παιδιά δεν είναι πεδίο εφαρμογής καμιάς «woke» ή οποιασδήποτε άλλης ιδεολογικής ατζέντας
Υπάρχει κάτι βαθιά ειρωνικό σε όσα συμβαίνουν αυτές τις ημέρες με τα νέα σχολικά βιβλία.
Η κυβέρνηση που ψήφισε τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών και την τεκνοθεσία έρχεται τώρα, μέσω του κυβερνητικού εκπροσώπου, να δηλώνει ότι πρέπει να προσέχουμε τι παρουσιάζεται στα παιδιά του Δημοτικού.
Και η κυβέρνηση που σχεδιάζει να εφαρμόσει από το 2027 το νέο σύστημα του Πολλαπλού Βιβλίου, με νέα Προγράμματα Σπουδών και νέο εκπαιδευτικό υλικό, βρίσκεται ξαφνικά να εξηγεί ότι «δεν υπάρχει woke ατζέντα».
Μα τότε ας κάνουμε κάτι πολύ απλό:
Ας ανοίξουμε τα βιβλία.
Όχι τα κομματικά γραφεία.
Όχι τα τηλεοπτικά παράθυρα.
Όχι τα δελτία Τύπου.
Τα βιβλία.
Γιατί το σχολικό βιβλίο δεν είναι ένα ακόμη βιβλίο που αγοράζεις από το βιβλιοπωλείο.
Είναι το βιβλίο που δίνει το κράτος σε ένα παιδί.
Και ακριβώς γι’ αυτό η ευθύνη του είναι τεράστια.
Δύο βιβλία, μια μεγάλη συζήτηση
Στο βιβλίο της Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού «Η γλώσσα μου», των Εκδόσεων Νήσος, παρουσιάζονται διαφορετικές μορφές οικογένειας, μεταξύ άλλων οικογένειες με δύο πατέρες ή δύο μητέρες.
Στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημοτικού παρουσιάζεται επίσης η οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου ως μία από τις μορφές οικογένειας.
Και ας είμαστε καθαροί:
Δεν είναι πρόβλημα ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν έτσι.
Υπάρχουν.
Η πραγματικότητα δεν εξαφανίζεται επειδή κάποιος δεν θέλει να τη βλέπει.
Ούτε πρέπει ένα παιδί να μάθει ότι ο συμμαθητής του αξίζει λιγότερο επειδή μεγαλώνει σε διαφορετική οικογένεια.
Αυτό δεν είναι συζήτηση.
Είναι αυτονόητο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο:
Με ποιον τρόπο παρουσιάζεται αυτή η πραγματικότητα στο παιδί; Για ποιον εκπαιδευτικό σκοπό; Σε ποια ηλικία; Με ποια επιστημονική τεκμηρίωση; Και κυρίως, με ποιο όριο;
Γιατί το σχολείο δεν είναι ουδέτερος χώρος
Το παιδί της Β΄ Δημοτικού δεν διαβάζει το σχολικό βιβλίο όπως διαβάζει ένας ενήλικας ένα άρθρο.
Δεν έχει την ίδια δυνατότητα κριτικής αξιολόγησης.
Δεν γνωρίζει τις πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Δεν ξέρει ποιος έγραψε το βιβλίο.
Δεν μπορεί να ξεχωρίσει εύκολα την επιστημονική πληροφορία από την κοινωνική θέση.
Για εκείνο, το βιβλίο λέει:
«Αυτό είναι γνώση».
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η τεράστια δύναμη — αλλά και η τεράστια ευθύνη — της εκπαίδευσης.
Γιατί όποιος ελέγχει το εκπαιδευτικό περιεχόμενο δεν χρειάζεται να φωνάξει.
Δεν χρειάζεται να κάνει προπαγάνδα με ντουντούκα.
Αρκεί να αποφασίσει:
τι θα μπει στο βιβλίο, τι δεν θα μπει, πώς θα παρουσιαστεί και ποιο μήνυμα θα πάρει τελικά το παιδί.
Αυτό είναι το σημείο όπου η εκπαίδευση μπορεί να γίνει παιδεία.
Αλλά μπορεί, αν δεν υπάρχουν όρια, να γίνει και κοινωνική μηχανική.
Η «woke ατζέντα» και η εύκολη άρνηση
Ο Παύλος Μαρινάκης απέρριψε την ιδέα ότι πίσω από τα βιβλία υπάρχει «woke ατζέντα».
Ωραία.
Τότε ας αφήσουμε στην άκρη τη λέξη «woke».
Δεν χρειάζεται καν.
Ας χρησιμοποιήσουμε μια πολύ πιο σοβαρή λέξη:
ιδεολογία.
Και ας κάνουμε την ερώτηση προς όλους.
Όχι μόνο προς αυτή την κυβέρνηση.
Προς κάθε κυβέρνηση:
Έχει το κράτος δικαίωμα να χρησιμοποιεί το σχολικό βιβλίο για να διαμορφώνει κοινωνικές αντιλήψεις στα παιδιά;
Αν η απάντηση είναι «ναι», τότε πρέπει να γνωρίζουμε πού σταματά αυτό.
Γιατί σήμερα μπορεί να μας αρέσει η ιδέα.
Αύριο μπορεί να αλλάξει η κυβέρνηση.
Μεθαύριο μπορεί να αλλάξει η ιδεολογία.
Και τότε ο ίδιος μηχανισμός που σήμερα χρησιμοποιείται για να περάσει μια «προοδευτική» αντίληψη μπορεί να χρησιμοποιηθεί από μια συντηρητική κυβέρνηση για να περάσει την ακριβώς αντίθετη.
Το κράτος δεν πρέπει να μεγαλώνει τα παιδιά σύμφωνα με την ιδεολογία της εκάστοτε κυβέρνησης.
Πρέπει να τους μαθαίνει να σκέφτονται.
Η ισότητα δεν χρειάζεται χειραγώγηση
Έχω γράψει εδώ και χρόνια ότι η ισότητα ανδρών και γυναικών είναι αυτονόητη αξία μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
Έχω επίσης γράψει για τη σεξουαλικότητα, την οικογένεια, τους κοινωνικούς ρόλους και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η αντίληψη του ανθρώπου για τον εαυτό του.
Ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορώ να δεχθώ τη λογική ότι για να διδάξουμε στα παιδιά τον σεβασμό πρέπει προηγουμένως να τα εντάξουμε σε μια συγκεκριμένη ιδεολογική αφήγηση.
Το παιδί πρέπει να μάθει να σέβεται τον διαφορετικό.
Δεν πρέπει να μάθει ποια πολιτική άποψη πρέπει να έχει για τον διαφορετικό.
Είναι τεράστια η διαφορά.
Και κάτι ακόμη: η κυβέρνηση δεν μπορεί να πατάει σε δύο βάρκες
Από τη μία πλευρά ψηφίζει έναν νόμο που αναγνωρίζει τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών και την τεκνοθεσία.
Από την άλλη, όταν εμφανίζονται στα σχολικά βιβλία οικογένειες που αντιστοιχούν σε αυτό το νομικό πλαίσιο, κάποιοι μέσα στην ίδια κυβέρνηση αρχίζουν να λένε:
«Προσέξτε τι δείχνουμε στα παιδιά».
Μα τι ακριβώς περιμένατε;
Να ψηφίσετε έναν νόμο και μετά να απαγορεύσετε στην πραγματικότητα που δημιούργησε ο νόμος να εμφανίζεται στα σχολικά βιβλία;
Αυτό δεν είναι πολιτική.
Είναι κυβερνητικός διχασμός προσωπικότητας.
Το κράτος ψηφίζει.
Η κοινωνία αλλάζει.
Και μετά η κυβέρνηση κοιτάζει τα βιβλία σαν να ανακάλυψε ξαφνικά ότι ο νόμος της έχει και… συνέπειες.
Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά
Το ότι μια πραγματικότητα υπάρχει δεν σημαίνει ότι κάθε τρόπος παρουσίασής της είναι αυτομάτως παιδαγωγικά σωστός.
Εδώ πρέπει να σταματήσει η υστερία και από τις δύο πλευρές.
Δεν είναι ομοφοβικός όποιος ζητά να συζητηθεί η ηλικιακή καταλληλότητα ενός εκπαιδευτικού υλικού.
Αλλά ούτε είναι «woke» όποιος πιστεύει ότι ένα παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχουν διαφορετικές οικογένειες.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η παιδαγωγική ποιότητα.
Και αυτή πρέπει να κρίνεται από ειδικούς, με διαφάνεια, επιστημονικά κριτήρια και δημόσια λογοδοσία.
Όχι από κομματικούς στρατούς στα κοινωνικά δίκτυα.
Γιατί τότε η συζήτηση γίνεται επικίνδυνη;
Γιατί βλέπουμε ήδη δύο στρατόπεδα να σχηματίζονται.
Το ένα λέει:
«Αυτό είναι πρόοδος. Μην τολμήσετε να το αμφισβητήσετε.»
Το άλλο λέει:
«Αυτό είναι καταστροφή. Μην τολμήσετε να το διδάξετε.»
Και ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα βρίσκεται ένα παιδί επτά ή δώδεκα ετών.
Το παιδί που δεν έχει ζητήσει να γίνει σημαία κανενός.
Δεν είναι σημαία της Δεξιάς.
Δεν είναι σημαία της Αριστεράς.
Δεν είναι σημαία των «woke».
Δεν είναι σημαία των «αντι-woke».
Είναι παιδί.
Και αυτό θα έπρεπε να είναι αρκετό για να σοβαρευτούμε όλοι.
Το σχολικό βιβλίο πρέπει να ανοίγει παράθυρα, όχι να κλείνει πόρτες
Θέλω ένα σχολείο που θα λέει στα παιδιά:
Υπάρχουν διαφορετικοί άνθρωποι.
Υπάρχουν διαφορετικές οικογένειες.
Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις.
Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι ζωής.
Και όλοι πρέπει να αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια.
Αλλά θέλω επίσης ένα σχολείο που θα λέει:
Μπορείς να ρωτήσεις.
Μπορείς να αμφισβητήσεις.
Μπορείς να διαφωνήσεις.
Μπορείς να αλλάξεις γνώμη.
Αυτό είναι δημοκρατική παιδεία.
Γιατί η πραγματική πρόοδος δεν είναι να αντικαταστήσουμε ένα στερεότυπο με ένα καινούργιο.
Είναι να μάθουμε στο παιδί να αναγνωρίζει όλα τα στερεότυπα.
Και τώρα το πραγματικό ερώτημα προς την κυβέρνηση
Δεν ζητώ να αποσυρθούν τα βιβλία επειδή εμφανίζουν οικογένειες με ομόφυλους γονείς.
Ζητώ κάτι πολύ πιο δύσκολο:
Να μας εξηγήσουν.
Ποιος επέλεξε το περιεχόμενο;
Με ποια παιδαγωγικά κριτήρια;
Ποια ήταν η επιστημονική αξιολόγηση;
Ποιοι αξιολογητές συμμετείχαν;
Γιατί επιλέχθηκαν συγκεκριμένες εικόνες και παραδείγματα;
Πώς διασφαλίζεται η ηλικιακή καταλληλότητα;
Και πώς εξασφαλίζεται ότι το σχολικό βιβλίο δεν μετατρέπεται σε εργαλείο προώθησης οποιασδήποτε πολιτικής ή κοινωνικής ατζέντας;
Το Υπουργείο έχει ήδη παρουσιάσει τη μεταρρύθμιση του Πολλαπλού Βιβλίου ως μεγάλη αλλαγή στο εκπαιδευτικό υλικό και έχει αναφέρει ότι τα νέα βιβλία αξιολογούνται και επιλέγονται μέσα από θεσμική διαδικασία.
Τότε ακριβώς είναι η στιγμή να ζητήσουμε ακόμη περισσότερη διαφάνεια.
Όχι λιγότερη.
Γιατί τα παιδιά δεν είναι εργαστήριο κοινωνικής μηχανικής
Εδώ βρίσκεται η δική μου κόκκινη γραμμή.
Δεν με ενδιαφέρει αν η ατζέντα ονομάζεται «woke».
Δεν με ενδιαφέρει αν ονομάζεται «παραδοσιακή».
Δεν με ενδιαφέρει αν έρχεται από τη Δεξιά, την Αριστερά ή από οποιοδήποτε άλλο πολιτικό στρατόπεδο.
Τα παιδιά δεν είναι εργαστήριο ιδεολογικών πειραμάτων.
Δεν είναι λευκό χαρτί για να γράψει πάνω του κάθε κυβέρνηση τη δική της εκδοχή της κοινωνίας.
Η δουλειά του σχολείου δεν είναι να κατασκευάζει τον «σωστό» πολίτη.
Η δουλειά του είναι να μορφώνει τον ελεύθερο πολίτη.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ειρωνεία
Μας λένε ότι πρέπει να μάθουμε στα παιδιά να αποδέχονται τη διαφορετικότητα.
Συμφωνώ.
Αλλά τότε ας τους διδάξουμε και κάτι ακόμη:
να αποδέχονται ότι μπορεί κάποιος να διαφωνεί.
Γιατί αν το παιδί μάθει ότι πρέπει να σέβεται μόνο εκείνον που συμφωνεί μαζί του, δεν του μάθαμε ανεκτικότητα.
Του μάθαμε ιδεολογική συμμόρφωση.
Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό πράγμα.
Το τελευταίο μάθημα
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να νομοθετεί.
Οι συγγραφείς έχουν κάθε δικαίωμα να γράφουν.
Οι οικογένειες έχουν δικαίωμα να ζουν όπως επιλέγουν μέσα στο πλαίσιο του νόμου.
Και τα παιδιά έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν ότι ο κόσμος δεν αποτελείται από μία μόνο μορφή οικογένειας.
Αλλά υπάρχει κάτι που πρέπει να μείνει έξω από όλα αυτά:
η χειραγώγηση.
Γιατί όταν το σχολικό βιβλίο πάψει να λέει στο παιδί:
«Δες. Μάθε. Ρώτησε. Σκέψου.»
και αρχίσει να του λέει:
«Δες. Αυτό είναι το σωστό. Συμφώνησε.»
τότε δεν έχουμε πλέον απλώς εκπαίδευση.
Έχουμε κοινωνική μηχανική.
Και εκεί χρειάζεται να χτυπήσει το καμπανάκι — όχι επειδή φοβόμαστε τη διαφορετικότητα, αλλά επειδή φοβόμαστε κάθε εξουσία που θέλει να διαμορφώσει τη σκέψη των παιδιών πριν αυτά αποκτήσουν τη δυνατότητα να υπερασπιστούν τη δική τους.
Γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονται κυβερνητικές οδηγίες για το τι πρέπει να πιστεύουν.
Χρειάζονται γνώση.
Χρειάζονται δασκάλους.
Χρειάζονται ερωτήσεις.
Χρειάζονται διάλογο.
Και πάνω απ’ όλα χρειάζονται κάτι που καμία «woke», καμία συντηρητική και καμία κομματική ατζέντα δεν δικαιούται να τους αφαιρέσει:
το δικαίωμα να μεγαλώσουν και να αποφασίσουν μόνοι τους ποιοι θέλουν να είναι.
Γιατί το σχολικό βιβλίο πρέπει να είναι παράθυρο στον κόσμο.
Όχι καθρέφτης της κυβέρνησης.
Και σίγουρα όχι εγχειρίδιο κατασκευής του αυριανού πολίτη.
