Ματούλα Παντελάκη, γραμματέας Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων Λασιθίου (διοργάνωση ) Γεωργία Ρεμουντάκη πρόεδρο της Ομάδας Γυναικών Σητείας(στήριξη)
Η Δώρα Χρυσικού που ενσαρκώνει τη μαρτυρία, τη μνήμη και την αντίσταση έρχεται τη Δευτέρα στη Σητεία με την παράσταση «18/9», αφιερωμένη στον Παύλο Φύσσα, βασισμένη σε δική της ιδέα και πρωτοβουλία σε σκηνοθεσία του σπουδαίου Κοραή Δαμάτη, ο οποίος μαζί με Μαρία Λούκα ευθύνεται και για το κείμενο.
«Είμαστε όλοι συνένοχοι για τη σιωπή μας, για την αδράνειά μας, για την αδιαφορία μας». Η φράση της Δώρας Χρυσικού δεν είναι απλώς μια δυνατή αποστροφή μιας συνέντευξης. Είναι η ουσία του «18/9», του συγκλονιστικού μονολόγου που φέρνει στη σκηνή τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, τη δύναμη της μαρτυρίας και το διαρκές ερώτημα της ατομικής ευθύνης απέναντι στον φασισμό.
Τη Δευτέρα, στο Πολύκεντρο Σητείας, η ηθοποιός θα βρεθεί μόνη επί σκηνής για 70 λεπτά, σε μια παράσταση που ξεπερνά τα όρια της θεατρικής αφήγησης. Γιατί το «18/9» δεν αφορά μόνο ένα έγκλημα που σημάδεψε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Αφορά τη στιγμή που ένας συνηθισμένος άνθρωπος βρίσκεται μπροστά στο αποτρόπαιο και καλείται να αποφασίσει αν θα κοιτάξει αλλού ή αν θα αναλάβει την ευθύνη να μιλήσει.
Η παράσταση βασίζεται στις μαρτυρίες δύο γυναικών, της Δήμητρας Ζώρζου και της Παρασκευής Καραγιαννίδου, οι οποίες βρέθηκαν κοντά στο σημείο της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα στο Κερατσίνι, είδαν την επίθεση και είχαν το θάρρος να καταθέσουν στις αρχές και στη συνέχεια στα δικαστήρια, τόσο στον πρώτο βαθμό όσο και στο Εφετείο. Οι μαρτυρίες τους υπήρξαν σημαντικές για την εξέλιξη της δίκης της Χρυσής Αυγής.
«Το Κερατσίνι ήταν γεμάτο από ανθρώπους, αλλά αυτές ήταν οι μόνες που βρήκαν το κουράγιο να πάνε να καταθέσουν. Ήταν οι μόνες που δεν προσπέρασαν», λέει η Δώρα Χρυσικού, αναδεικνύοντας τη βαθύτερη διάσταση της ιστορίας τους.
Δεν ήταν επαγγελματίες αγωνίστριες, ούτε άνθρωποι που είχαν προετοιμαστεί για να βρεθούν στο επίκεντρο μιας ιστορικής δίκης. Ήταν δύο νέα κορίτσια, περίπου 20 ετών, που είδαν είκοσι ανθρώπους να επιτίθενται σε έναν και να τον μαχαιρώνουν στην καρδιά. Και επέλεξαν να μιλήσουν.
Η επιλογή τους, ωστόσο, δεν ήταν ανέξοδη. Απειλές, εκφοβισμοί, ανώνυμα τηλεφωνήματα, παρακολουθήσεις, πιέσεις ακόμη και έξω από τα σπίτια τους. Η μαρτυρία τους δεν τελείωσε όταν έκλεισε η πόρτα του δικαστηρίου. Συνεχίστηκε μέσα σε έναν διαρκή φόβο.
«Είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος που βρίσκεται ξαφνικά μπροστά στην Ιστορία», περιγράφει η ηθοποιός τη Δάφνη, την ηρωίδα που ενσαρκώνει. Έναν άνθρωπο που, αντί να στρέψει το βλέμμα και να πει «δεν με αφορά», αποφασίζει να ορθώσει το ανάστημά του και να καταθέσει όσα είδε και άκουσε μπροστά σε ένα στυγερό έγκλημα.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η πολιτική και βαθιά αντιφασιστική καρδιά της παράστασης: στην άρνηση της συνενοχής διά της σιωπής.
«Μπροστά σε μια τόσο τραυματική και σοκαριστική εμπειρία δεν μπορείς να σωπάσεις», σημειώνει η Δώρα Χρυσικού. Η συνείδηση, η αίσθηση ότι κάτι είναι μεγαλύτερο από εμάς, μπορεί να υπερβεί τον φόβο. Όχι επειδή ο φόβος εξαφανίζεται, αλλά επειδή η ανάγκη να ειπωθεί η αλήθεια γίνεται ισχυρότερη.
Για τη Δώρα Χρυσικού, το «18/9» είναι «το πιο παρεμβατικό πράγμα» που έχει κάνει στην καλλιτεχνική της διαδρομή, καθώς συμπυκνώνει το πολιτικό και το καλλιτεχνικό. Ο Παύλος Φύσσας είναι ένας άνθρωπος που δεν γνώρισε ποτέ, αλλά έγινε κομμάτι του εαυτού της μέσα από τη συμμετοχή της στα κινήματα και την παρακολούθηση της δίκης της Χρυσής Αυγής.
AKOYΣΤΕ ΕΔΩ ΤΗΝ Κ. ΧΡΥΣΙΚΟΥ
«Θα ήθελα πάρα πολύ να τον έχω γνωρίσει. Τρέφω μεγάλη εκτίμηση και αγάπη για αυτό το πλάσμα που δεν γνώρισα ποτέ».
Ιδιαίτερη θέση στην καρδιά της έχει η Μάγδα Φύσσα, την οποία περιγράφει με απεριόριστο θαυμασμό. Μια μητέρα που μετέτρεψε τον ανείπωτο πόνο της σε έναν διαρκή αγώνα δικαιοσύνης, στεκόμενη στο πλευρό και άλλων οικογενειών που αναζητούν δικαίωση για τα παιδιά τους.
Η ίδια η ηθοποιός αποφεύγει να υποβάλει τη Μάγδα Φύσσα στη δοκιμασία της επαναλαμβανόμενης παρακολούθησης της παράστασης, καθώς θεωρεί ότι θα ήταν σαν να ρίχνει αλάτι σε μια ανοιχτή πληγή. Αναγνωρίζει, ωστόσο, τη συγκινητική στήριξή της σε κάθε προσπάθεια που κρατά ζωντανή την ιστορία του Παύλου.
Ο φασισμός δεν εξαφανίστηκε. Άλλαξε πρόσωπο.
Δεκατρία χρόνια μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, η επέτειος συνέπεσε με την αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη και τη δημόσια δήλωσή του για επιστροφή στην πολιτική, σε μια περίοδο κατά την οποία ακροδεξιά πολιτικά ρεύματα καταγράφουν παρουσία σε ευρωπαϊκές χώρες.
Η συγκυρία, όπως λέει η Δώρα Χρυσικού, είναι προκλητική. Η ίδια χαρακτηρίζει τον Κασιδιάρη «καταδικασμένο νεοναζί» και εκφράζει την ανησυχία της για την ευρύτερη ενίσχυση της ακροδεξιάς, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
Η φράση του σκηνοθέτη της παράστασης, Κοραή Δαμάτη, «οι φασισμοί δεν έφυγαν, απλώς ντύθηκαν δημοκρατίες», βρίσκει απόλυτα σύμφωνη την ηθοποιό.
Ο φασισμός δεν είναι μια υπόθεση κλεισμένη στα βιβλία της Ιστορίας. Δεν είναι ένα μακρινό κεφάλαιο που αφορά αποκλειστικά τη δεκαετία του 1940 ή τη δικτατορία. Είναι μια απειλή που μπορεί να επανεμφανιστεί, να αλλάξει γλώσσα και περιτύλιγμα, να διεκδικήσει χώρο μέσα στην κοινωνία, αξιοποιώντας τον φόβο, την οργή και την άγνοια.
«Δυστυχώς, έχει κάνει πολλή δουλειά μέσα από τις φυλακές, προσεγγίζοντας νέα παιδιά», επισημαίνει η Δώρα Χρυσικού, εκφράζοντας τον προβληματισμό της για την εικόνα ανηλίκων που χειροκροτούν τον Κασιδιάρη κατά την αποφυλάκισή του.
«Αν υπάρχει μία μάχη που πρέπει να δοθεί, είναι στα σχολεία, στη νεολαία. Να μην εκχωρήσουμε στους φασίστες τα νέα παιδιά. Να τους δώσουμε έναν άλλο δρόμο, μια άλλη προοπτική».
Είναι ίσως το πιο επείγον μήνυμα της συνέντευξης. Η μάχη κατά του φασισμού δεν κερδίζεται μόνο στις δικαστικές αίθουσες, ούτε εξαντλείται στην καταδίκη μιας εγκληματικής οργάνωσης. Κρίνεται καθημερινά στην εκπαίδευση, στην κοινωνική συνείδηση, στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη βία, τον ρατσισμό, τον αποκλεισμό και τη ρητορική του μίσους.
Η κυρία Χρυσικού αναφέρεται και στα περιστατικά φασιστικής βίας στην Κρήτη, τονίζοντας την ανάγκη να μιλάμε διαρκώς για το τι έχει κάνει ο φασισμός στην Ελλάδα και στην ανθρωπότητα. Η Ιστορία, η Κατοχή, ο πόλεμος, η δικτατορία και η αντίσταση δεν είναι μακρινές αφηγήσεις. Είναι μνήμη που οφείλει να λειτουργεί ως προειδοποίηση στο παρόν.
«Ο καθένας απέναντι στον καθρέφτη»
Το πιο σκληρό στοιχείο του «18/9» είναι ότι δεν επιτρέπει στον θεατή να παραμείνει ασφαλής παρατηρητής. Η Δάφνη δεν βρίσκεται εκεί για να κριθεί ως μια εξαιρετική γυναίκα που έκανε κάτι που οι υπόλοιποι δεν θα μπορούσαν. Βρίσκεται εκεί για να θέσει στον καθένα το ερώτημα: Εσύ τι θα έκανες;
«Βάζω τον καθένα απέναντι σε έναν καθρέφτη. Είμαστε όλοι συνένοχοι για τη σιωπή μας, για την αδράνειά μας, για την αδιαφορία μας», λέει η ηθοποιός.
Η φράση δεν αποτελεί μια εύκολη ηθικολογία. Είναι η δύσκολη παραδοχή ότι η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από εκείνους που οργανώνουν και ασκούν τη βία, αλλά και από την κοινωνική ανοχή που της επιτρέπει να αναπτύσσεται.
Η ευθύνη δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι η στιγμή που αποφασίζεις αν θα μιλήσεις, αν θα καταθέσεις, αν θα υπερασπιστείς τον αδύναμο, αν θα αρνηθείς να κανονικοποιήσεις το μίσος.
Και όταν η Δώρα Χρυσικού καλείται να κρατήσει μία μόνο φράση από τον μονόλογο, η απάντησή της είναι μια σκληρή προειδοποίηση:
«Μη σε ξεγελάσουν. Σε σκοτώνουν. Αυτοί σκοτώνουν, θέλουν να γίνουν δυνατοί και χτίζουν ανδρισμό πάνω στα αδύναμα. Σκοτώνουν γιατί είναι δειλοί, είναι δειλοί και απάνθρωποι».
Για την ίδια, κάθε δυσκολία της παράστασης, σωματική ή συναισθηματική, είναι μικρή μπροστά στην αξία της αφήγησης αυτής της ιστορίας. «Νιώθω ότι κάνω κάτι σημαντικό. Για τον ίδιο, για την οικογένεια, για την Ιστορία, για το θέατρο. Νιώθω ότι καταθέτω κάτι το οποίο έχει αξία να ακουστεί».
Και αυτό είναι τελικά το «18/9»: μια πράξη μνήμης, μια μαρτυρία αντίστασης, μια υπενθύμιση ότι απέναντι στον φασισμό δεν αρκεί να δηλώνουμε πως είμαστε εναντίον του. Χρειάζεται να παίρνουμε θέση, να μιλάμε, να δρούμε, να μην προσπερνάμε.
Γιατί η σιωπή δεν είναι πάντα ουδετερότητα. Κάποιες φορές γίνεται χώρος για να απλωθεί το σκοτάδι.
Η Δώρα Χρυσικού και το «18/9» συναντούν το κοινό της Σητείας τη Δευτέρα, στις 21:00, στο Πολύκεντρο, σε μια παράσταση που δεν ζητά απλώς να θυμηθούμε τον Παύλο Φύσσα. Μας καλεί να αναμετρηθούμε με το τι κάνουμε εμείς σήμερα, όταν η Ιστορία χτυπά ξανά την πόρτα μας.
Η Σητεία κρατά ζωντανή τη μνήμη και υψώνει φωνή απέναντι στον φασισμό-
Μια συνομιλία με την Ματούλα Παντελάκη, γραμματέα του Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων, που ανέλαβε τη διοργάνωση και την Γεωργία Ρεμουντάκη, πρόεδρο της Ομάδας Γυναικών Σητείας,, που μαζί με τα Συνδικάτα Επισιτισμού-Τουρισμού Λασιθίου «Τάλως» και την Ένωση Νοσοκομειακών Γιατρών Λασιθίου στηρίζουν την αντιφασιστική πρωτοβουλία
Με τη δύναμη της μνήμης αλλά και με καθαρό μήνυμα αντίστασης στον φασισμό, η Σητεία υποδέχεται τη Δευτέρα στο Πολύκεντρο την παράσταση «18/9», με τη Δώρα Χρυσικού, σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη.
Την παράσταση, που είναι αφιερωμένη στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, στηρίζουν η Ομάδα Γυναικών Σητείας και το Σωματείο Ιδιωτικών Υπαλλήλων Νομού Λασιθίου, δύο συλλογικότητες που επιλέγουν να δώσουν το δικό τους παρών απέναντι στον φασισμό και σε κάθε μορφή βίας, μίσους και κοινωνικού διχασμού. Μαζί και τα Συνδικάτα Επισιτισμού-Τουρισμού Λασιθίου «Τάλως» και η Ένωση Νοσοκομειακών Ιατρών Λασιθίου.
Υπογραμμίζουν ότι τέτοιες πρωτοβουλίες δεν αποτελούν απλώς πολιτιστικές εκδηλώσεις. Είναι αφορμές για να θυμηθούμε, να προβληματιστούμε και κυρίως να μην αφήσουμε τη λήθη να γίνει σύμμαχος του φασισμού.
Το «18/9» επιστρέφει στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα μέσα από τις μαρτυρίες και τις καταθέσεις ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα. Η παράσταση φωτίζει ιδιαίτερα τη στάση δύο γυναικών που βρέθηκαν απέναντι στον φόβο και, όπως επισημαίνεται στη συζήτηση, επέλεξαν να μιλήσουν και να σταθούν όρθιες.
Για τις δύο συλλογικότητες, η απάντηση στον φασισμό δεν μπορεί να είναι η σιωπή και ο φόβος. Είναι η μνήμη, η συλλογικότητα, η οργάνωση και η ενεργή παρουσία στην κοινωνία. «Όσο πιο πολύ γινόμαστε, τόσο μεγαλύτερο εμπόδιο θα βάζουμε», είναι το χαρακτηριστικό μήνυμα με το οποίο κλείνει η συζήτηση.
Η παράσταση «18/9» γίνεται έτσι στη Σητεία όχι μόνο μια θεατρική συνάντηση, αλλά και μια δημόσια υπενθύμιση ότι απέναντι στον φασισμό η μνήμη μπορεί να γίνει δύναμη και η συλλογική δράση αντίσταση.
